Hieronder staat een samenvatting van de lezing die gehouden is op de landelijke dag van de vereniging Een Handreiking. De hele lezing is hier terug te luisteren.
Hoop
Wanneer trauma ontstaan is door onrecht wat een ander je aangedaan heeft, mag daar niet overheen gestapt worden. Maar hier stopt het niet. Ik weet uit ervaring dat lijden vanwege een trauma, een school is waarop de Heere je heel veel leert. We zijn als christenen geroepen tot lijden (Mattheus 16). Calvijn noemt lijden een dagelijkse oefening in je eigen zwakheid ervaren en Gods genadige hulp verwachten. Het is pijnlijk, toch is er óók vreugde (Psalm 33:10). Deze vreugde in het lijden kan alleen ervaren worden omdat we een almachtige God hebben. En daar wil ik niet over zwijgen; we hebben als christenen een hoop, die de wereld niet kent.
Wond
Trauma betekent letterlijk ”wond” of ”verwonding”. Een trauma kan ontstaan als gevolg van een heftige gebeurtenis of door de ervaring van langdurige stress en onveiligheid.
Anders dan bij een fysieke wond is een trauma niet zichtbaar. Toch zijn er overeenkomsten te noemen. Net zoals bij een diepe fysieke wond, heeft ook trauma tijd nodig heeft om te herstellen en vraagt het specifieke verzorging. En evenals dat een fysieke wond je hele leven kan beïnvloeden, heeft ook trauma gevolgen op allerlei levensgebieden.
Een van de ingrijpendste gevolgen van een trauma is dat je het toen-en-daar herbeleeft. Herbeleven betekent dat je lichaam en geest het trauma exact weer meemaken. Vaak doordat iets in het hier-en-nu je herinnert aan het toen-en-daar. Deze herbelevingen maken het moeilijk om je te concentreren en deel te nemen aan het dagelijks leven.
Een trauma voelt alsof je in een donkere wolk zit. Jij en de gezonde buitenwereld zijn onbereikbaar voor elkaar. Dit zorgt voor grote eenzaamheid, ook voor omstanders.
Stressladder
Trauma levert stress op. Deze stress-ervaring kun je vergelijken met wandelen op een ladder. Boven aan de stressladder ervaar je weinig stress en voel je je verbonden met de ander: de wereld is veilig. Op het moment dat er door trauma stress ontstaat, voelt de wereld opeens niet meer veilig. Je zakt op de stressladder. Je gelooft dat je jezelf moet gaan beschermen, dat je maar het beste onzichtbaar kan zijn (vluchten). Het kan ook zijn dat je denkt dat je jezelf moet gaan bewijzen (pleasen) of de controle moet houden (vechten). Dan ga je over anderen heersen. Als vechten, vluchten of pleasen niet helpt, zak je verder de ladder af, of val je zelfs naar beneden. De enige oplossing lijkt dan het isolement. Je denkt: ik zal nooit goed genoeg zijn. Het lijkt niet meer nodig om je met de ander te verbinden. Er is een enorm wantrouwen naar iedereen, zelfs naar God. In het ergste geval denk je: ik kan er maar beter niet zijn.
Leugens
Wanneer je onderaan de ladder bent, moet je letterlijk in beweging komen om weer verbinding te kunnen maken. Ik ken die plek. Het hielp mij als mijn therapeut een balletje over ging gooien. In de kerk hielp het om een snoepje te nemen: een geur of smaak kan helpen om weer in het hier-en-nu te komen. Pas als je omhoog gaat op de ladder, kun je weer verbinding maken met de ander. Bij trauma is dit heel moeilijk. Je hebt eens ervaren dat de wereld onveilig is. Mensen die jou bescherming en veiligheid hadden moeten bieden, bleken onbetrouwbaar te zijn. In de donkere wolk waarin je terechtkwam, ging je leugens geloven over jezelf, over anderen én over God. Door trauma leerde je lessen waardoor je God dingen aanrekent die alleen aan de satan moeten worden toegeschreven. Je denkt dat God je niet ziet en niet hoort. Dat je Hem niet kunt vertrouwen. In de kerk hoor je over de noodzakelijk omgang met God, maar dit lijkt onmogelijk. Om al deze leugens te ontmaskeren moet je uit de donkere wolk komen. De leugens moeten in het licht gebracht worden, want God is een God van waarheid (Efeze 5) Daar is een gezonde gemeenschap voor nodig. Wat jou verwondt heeft, zal jou genezen (Mary DeMuth).
Wegkijken
Jim van Os, hoogleraar psychiatrie, pleit ervoor dat het in de GGZ anders moet. Er is volgens hem in de eerste plaats een ánder nodig bij psychisch lijden. Drie woorden vindt hij belangrijk: zingeving, perspectief en verbinding. Deze woorden vinden we in de Bijbel terug als geloof, hoop en liefde. Is daarom niet juist de kerk een plaats bij uitstek waar mensen met een trauma kunnen genezen? Helaas gaat het in de kerk nogal eens mis. We weten vaak geen raad met lijden, waardoor we als kerk maar kijken. We weten ook vaak niet meer hoe we het Evangelie handen en voeten moeten geven. Daarom vraagt het moed van de kerk om een gezonde gemeenschap te vormen waar mensen met een trauma kunnen genezen. Dat kan alleen als we in de kerk leren hoe we moeten leven uit Christus, Die ons geworden is „wijsheid van God, en rechtvaardigheid en heiligmaking en verlossing” (1 Korinthe 1:30). Het vraagt moed van mensen met een trauma om weer deel te nemen aan een gemeenschap. Ik weet uit ervaring hoe groot de verleiding is om je af te keren van de gemeenschap waarin je beschadigd bent. Maar er is hoop. Hoop op genade, vergeving, genezing, een gezonde gemeenschap, een toekomst. „Want indien wij in het licht wandelen, gelijk Hij in het licht is, zo hebben wij gemeenschap met elkander, en het bloed van Jezus Christus, Zijn Zoon, reinigt ons van alle zonde” (1 Johannes 1:7).
Compassiegroep
Ik heb niet alleen ervaren hoe zwaar lijden door trauma is, hoe groot de aantrekkingskracht van de donkere wolk is en hoe verstikkend de leugens zijn. Ik heb ook ervaren Wie de Heere wil zijn in lijden en hoe een gezonde gemeenschap bijdraagt aan genezing. Mijn therapeut startte een compassiegroep. Een groepje christenvrouwen uit mijn omgeving was bereid om te leren. Ze leerden wat trauma is. Ze leerden ook dat ze trauma nooit helemaal kunnen begrijpen, maar dat dit ook niet hoeft. Het belangrijkste was dat ze leerden dat ook zij door God geroepen zijn om mee-te-lijden en zo het Evangelie handen en voeten te geven. Ik zag hoe blij en verwonderd ze waren toen de donkere wolk steeds minder grip op mij kreeg. Ik ging ervaren dat er gelijkwaardigheid is. Dat de compassiegroep niet alleen deelt in het lijden, maar dat ze ook mogen delen in de vertroosting (2 Korinthe 1:7). Wat zou het mooi zijn als we als kerken op deze manier rond mensen met een trauma zouden gaan staan. Ligt hier niet een taak voor vrouwen in de christelijke gemeente?
